Open Source คืออะไร? ความหมายและบทบาทสำคัญในระบบไอทีขององค์กร

ในยุคที่องค์กรไทยต้องเผชิญทั้งแรงกดดันจากการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล การทำงานแบบคลาวด์ และภัยคุกคามไซเบอร์ที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง คำว่า Open Source คือ หนึ่งในคำที่ผู้บริหารด้านไอทีค้นหามากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ไม่ใช่เพราะมัน “ฟรี” แต่เพราะมันกำหนดว่าใครเป็นผู้ควบคุมเทคโนโลยีที่องค์กรใช้อยู่จริง ๆ

Open Source คือ รูปแบบของซอฟต์แวร์ที่เปิดให้เข้าถึงซอร์สโค้ดได้ ซึ่งหมายความว่าทีมไอทีสามารถตรวจสอบ ปรับแต่ง และประเมินความเสี่ยงได้ด้วยตัวเอง แตกต่างจากซอฟต์แวร์แบบปิดที่องค์กรต้องพึ่งพาผู้ขายเพียงรายเดียว ในโลกที่ความเสี่ยงจาก Ransomware, Data Breach และ Supply-Chain Attack กลายเป็นภัยใกล้ตัว การที่องค์กรสามารถมองเห็นและควบคุมซอฟต์แวร์ที่ใช้จึงไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นความจำเป็น

บทความนี้จะพาคุณทำความเข้าใจตั้งแต่พื้นฐานว่า Open Source คืออะไร มีความหมายอย่างไรในเชิงธุรกิจและไซเบอร์ซิเคียวริตี้ เหตุใดองค์กรทั่วโลกจึงเลือกใช้ Open Source มากขึ้น และที่สำคัญที่สุด องค์กรไทยควรใช้ Open Source อย่างไรให้ปลอดภัย พร้อมแนวคิดการบริหารความเสี่ยงด้วยโซลูชันระดับองค์กรอย่าง ManageEngine เพื่อให้ Open Source กลายเป็นพลัง ไม่ใช่ความเสี่ยง ของระบบไอทีคุณ

Open-Source Software คืออะไร?

ซอฟต์แวร์แบบโอเพ่นซอร์ส หรือที่หลายคนค้นหาว่า Open Source คือ ซอฟต์แวร์ที่เปิดเผยซอร์สโค้ดให้ผู้ใช้งานสามารถเข้าถึง ตรวจสอบ แก้ไข และนำไปต่อยอดได้ตามเงื่อนไขของสัญญาอนุญาตที่กำหนดไว้ จุดสำคัญของแนวคิดนี้ไม่ใช่แค่เรื่อง “ฟรี” แต่เป็นเรื่องของ “สิทธิในการควบคุมซอฟต์แวร์” ซึ่งทำให้องค์กรไม่ต้องผูกติดกับผู้ผลิตรายเดียว และสามารถพัฒนาเทคโนโลยีให้สอดคล้องกับธุรกิจของตนเองได้มากกว่าเดิม

ในโลกขององค์กรไอที การเข้าใจว่า Open Source คือ โครงสร้างของซอฟต์แวร์ที่เปิดให้ตรวจสอบได้ จึงกลายเป็นประเด็นสำคัญ เพราะระบบดิจิทัลในปัจจุบันต้องรองรับทั้งความเร็วในการพัฒนาและความปลอดภัยของข้อมูลไปพร้อมกัน

ความหมายของ Open-Source Software

ในเชิงความหมาย Open Source คือรูปแบบการพัฒนาซอฟต์แวร์ที่ยึดหลัก “การเปิดเผย” และ “การมีส่วนร่วม” มากกว่าการควบคุมแบบปิด ผู้ใช้ไม่ได้เป็นเพียงผู้บริโภคซอฟต์แวร์ แต่สามารถเป็นผู้มีส่วนร่วมในการพัฒนาและปรับปรุงระบบได้ด้วย

เมื่อผู้บริหารด้านไอทีพูดถึงคำว่า Open Source คือ พวกเขามักหมายถึงระบบที่สามารถตรวจสอบได้ ปรับแต่งได้ และไม่ถูกล็อกไว้กับผู้ขายรายเดียว ซึ่งสิ่งนี้ส่งผลโดยตรงต่อความยืดหยุ่น ต้นทุน และความเสี่ยงของระบบในระยะยาว

ประวัติของ Open Source

แนวคิดโอเพ่นซอร์สเริ่มต้นจากการที่นักพัฒนาในยุคแรกแบ่งปันโค้ดเพื่อแก้ปัญหาร่วมกัน ก่อนจะพัฒนาเป็นแนวทางการพัฒนาซอฟต์แวร์แบบเปิดอย่างเป็นระบบในเวลาต่อมา จากเดิมที่ซอฟต์แวร์เป็นของบริษัทเพียงไม่กี่ราย Open Source ทำให้เทคโนโลยีกลายเป็นทรัพยากรร่วมของคนทั้งโลก

ปัจจุบัน ระบบสำคัญของโลกอินเทอร์เน็ต เช่น เซิร์ฟเวอร์ คลาวด์ แพลตฟอร์ม AI และเครื่องมือด้านความปลอดภัย ล้วนมีรากฐานมาจากโอเพ่นซอร์ส ซึ่งทำให้คำว่า Open Source คือ ไม่ใช่แค่แนวคิดเชิงอุดมการณ์ แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานของโลกดิจิทัลจริง ๆ

หลักการของ Open Source มีอะไรบ้าง

หัวใจของ Open Source อยู่ที่การเปิดให้เข้าถึงซอร์สโค้ด การอนุญาตให้แก้ไขและแจกจ่าย และการไม่เลือกปฏิบัติต่อผู้ใช้งานหรือรูปแบบการใช้งาน หลักการเหล่านี้ทำให้ซอฟต์แวร์สามารถเติบโตผ่านการพัฒนาของชุมชน ไม่ใช่แค่ทีมภายในบริษัทเดียว

สำหรับองค์กร หลักการนี้แปลเป็นความสามารถในการตรวจสอบระบบได้ด้วยตัวเอง การลดความเสี่ยงจากซอฟต์แวร์ที่เป็นกล่องดำ และการสร้างสถาปัตยกรรมไอทีที่ยืดหยุ่นมากขึ้น ซึ่งเป็นเหตุผลที่คำว่า Open Source คือ ถูกค้นหามากขึ้นในยุคที่ความเสี่ยงไซเบอร์สูงขึ้น

นิยามของ Open-Source Software ควรเป็นอย่างไร

ซอฟต์แวร์จะถือว่าเป็น Open Source อย่างแท้จริง ต้องเปิดซอร์สโค้ดให้เข้าถึงได้ มีสัญญาอนุญาตที่อนุญาตให้ใช้งาน แก้ไข และแจกจ่ายต่อได้ และต้องไม่จำกัดการใช้งานในเชิงพาณิชย์หรือเชิงอุตสาหกรรม

ในเชิงองค์กร การนิยามนี้สำคัญมาก เพราะ Open Source คือ เรื่องของสิทธิ์ตามกฎหมายและความเสี่ยงทางธุรกิจ ไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิค ทีมไอทีจึงต้องพิจารณาไลเซนส์และความต่อเนื่องของโครงการควบคู่กับคุณสมบัติทางเทคโนโลยี

บริษัทสามารถสร้างรายได้จาก Open Source ได้อย่างไร

แม้ซอฟต์แวร์จะเปิดโค้ด แต่บริษัทสามารถสร้างรายได้จาก Open Source ได้ผ่านการขายบริการสนับสนุน การให้คำปรึกษา การโฮสต์ระบบ การเพิ่มฟีเจอร์ระดับองค์กร และการให้ความปลอดภัยหรือการจัดการเพิ่มเติม

โมเดลนี้ทำให้ธุรกิจสามารถใช้พลังของชุมชนโอเพ่นซอร์สในการพัฒนาเทคโนโลยีได้รวดเร็ว ในขณะที่ยังสร้างรายได้จากการให้บริการระดับมืออาชีพ ซึ่งเป็นรูปแบบที่สอดคล้องกับโลกองค์กรที่ต้องการทั้งความยืดหยุ่นและความรับผิดชอบเชิงพาณิชย์

นักพัฒนาควรใช้ Open Source หรือไม่

นักพัฒนาใช้ Open Source เพราะช่วยลดเวลาในการเริ่มต้น ทำให้สามารถโฟกัสที่ฟีเจอร์ที่สร้างคุณค่าให้ธุรกิจ แทนที่จะต้องสร้างทุกอย่างใหม่จากศูนย์ นอกจากนี้ยังช่วยให้ทีมเรียนรู้จากโค้ดที่ผ่านการใช้งานจริงในระดับโลก

สำหรับองค์กรไทย การใช้ Open Source ช่วยให้ทีมไอทีทำงานได้เร็วขึ้นและประหยัดงบประมาณ แต่สิ่งสำคัญคือการมีระบบกำกับดูแลเพื่อไม่ให้ความเร็วกลายเป็นช่องโหว่ด้านความปลอดภัย

Open Source ปลอดภัยหรือไม่

Open Source สามารถปลอดภัยได้ หากมีการอัปเดต การตรวจสอบ และการบริหารจัดการที่ดี การที่โค้ดเปิดเผยทำให้ผู้เชี่ยวชาญทั่วโลกสามารถช่วยกันค้นหาช่องโหว่และแก้ไขได้รวดเร็ว

อย่างไรก็ตาม ในโลกที่การโจมตีทางไซเบอร์เพิ่มขึ้น องค์กรไม่สามารถพึ่งพาเพียงการเปิดโค้ดได้ จำเป็นต้องมีระบบมอนิเตอร์ การจัดการแพตช์ และการตรวจจับเหตุผิดปกติอย่างเป็นระบบ เพื่อให้การใช้ open source คือ การใช้เทคโนโลยีอย่างปลอดภัยจริง ไม่ใช่แค่ตามกระแส

ทำไม Open Source ถึงได้รับความนิยม

Open Source ได้รับความนิยมเพราะให้ทั้งความเร็ว ความยืดหยุ่น และต้นทุนที่เหมาะสม องค์กรสามารถทดลองเทคโนโลยีใหม่ได้โดยไม่ต้องลงทุนสูง และสามารถปรับระบบให้เข้ากับบริบทของธุรกิจได้

ในยุคที่การแข่งขันและภัยไซเบอร์สูงขึ้น ความสามารถในการควบคุมเทคโนโลยีเองทำให้ Open Source คือ คำตอบของหลายองค์กรที่ต้องการอิสระจากผู้ขายและต้องการสร้างความได้เปรียบทางดิจิทัล

Open-Source Software แตกต่างจาก Freeware และ Shareware อย่างไร

Open Source แตกต่างจาก Freeware และ Shareware ตรงที่ Open Source เปิดเผยซอร์สโค้ดและให้สิทธิในการแก้ไขและแจกจ่ายต่อ ในขณะที่ Freeware ให้ใช้ฟรีแต่ไม่เปิดโค้ด และ Shareware มักเป็นซอฟต์แวร์ทดลองใช้ก่อนซื้อ

สำหรับองค์กร ความแตกต่างนี้สำคัญมาก เพราะ Open Source คือ เรื่องของสิทธิ์ในการควบคุมและความเสี่ยงทางกฎหมาย ไม่ใช่แค่เรื่องราคาหรือค่าไลเซนส์

Open Source Software: ต้นทุนที่ซ่อนอยู่ของคำว่า “ฟรี”

ไม่นานมานี้ Michael Skok นักลงทุนจากกองทุน North Bridge เคยพูดไว้ว่า “Open Source กำลังกินโลกของซอฟต์แวร์” เขาไม่ได้พูดเกินจริง เพราะในฐานะทั้งผู้ประกอบการและนักลงทุน เขาเห็นว่า Open Source ถูกนำไปใช้ในธุรกิจทั่วโลกมากขึ้นเรื่อย ๆ และจากรายงาน Future of Open Source ก็ยืนยันว่าองค์กรจำนวนมากหันมาใช้ Open Source เป็นรากฐานของระบบไอที

แต่คำถามสำคัญคือ องค์กรของคุณควรปล่อยให้ Open Source กลายเป็นหัวใจของระบบทั้งหมดหรือไม่?

คำตอบคือ “ขึ้นอยู่กับบริบท” ถ้าคุณเป็นบริษัทซอฟต์แวร์ หรือธุรกิจที่มีทีมพัฒนาระบบเป็นแกนหลัก การใช้ Open Source แทบเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ถ้าองค์กรของคุณไม่ได้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาซอฟต์แวร์ การใช้ซอฟต์แวร์เชิงพาณิชย์ที่มีทีมดูแลให้ อาจเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า ผู้เขียนบทความนี้ทำงานอยู่ในบริษัทที่พัฒนาซอฟต์แวร์เชิงพาณิชย์ ดังนั้นจึงรู้ดีว่า ถ้าองค์กรไอทีหันไปใช้ Open Source แทน ซอฟต์แวร์แบบแพ็กเกจอาจถูกแทนที่ได้ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่า Open Source จะเป็นผู้ชนะในทุกสถานการณ์

สร้างเองหรือซื้อ อย่างไรคุณก็ต้องจ่าย

Open Source ไม่ได้แปลว่า “ไม่มีต้นทุน” มันแค่เปลี่ยนจาก “จ่ายเงิน” เป็น “จ่ายเวลาและคน” การใช้ Open Source หมายความว่าองค์กรต้องเป็นคนดูแลเองทั้งหมด ตั้งแต่ติดตั้ง ปรับแต่ง แก้ปัญหา ไปจนถึงอัปเดตระบบ ลองนึกภาพแบบง่าย ๆ ซอฟต์แวร์เชิงพาณิชย์เหมือนบ้านที่สร้างเสร็จแล้ว พร้อมอยู่
ส่วน Open Source คือวัสดุก่อสร้างทั้งหมด เช่น ไม้ ปูน ท่อ หลังคา คุณเลือกได้ว่าจะ ซื้อบ้านเลย หรือสร้างเอง แต่ไม่ว่าจะเลือกแบบไหน คุณก็ต้องจ่าย เพียงแต่เปลี่ยนจากเงินเป็นเวลา ทีมงาน และความเสี่ยง ถ้าเกิดปัญหากับระบบ Open Source คุณต้องเป็นคนแก้เอง คุณอาจหาคำตอบจากอินเทอร์เน็ตได้ แต่บ่อยครั้งก็ต้องลองผิดลองถูก เสียเวลา และอาจทำให้ระบบธุรกิจหยุดชะงัก นี่คือความต่างหลักระหว่าง “ซื้อซอฟต์แวร์” กับ “สร้างระบบจาก Open Source” หนึ่งในเหตุผลที่หลายองค์กรเลือก Open Source คือไม่อยากถูกผูกติดกับผู้ขายรายเดียว แต่ในความเป็นจริง คุณแค่เปลี่ยนจาก “ถูกล็อกกับ Vendor” มาเป็น “ถูกล็อกกับระบบที่คุณดูแลเอง” เมื่อเลือก Open Source แล้ว คุณต้องรับผิดชอบทุกอย่างเอง ทั้งการอัปเดต การแก้บั๊ก การดูแลผู้ใช้ และความปลอดภัย พูดง่าย ๆ คือ คุณกลายเป็นผู้ขายซอฟต์แวร์ของตัวเอง ต้นทุนที่เคยเป็นค่าไลเซนส์ ถูกแทนที่ด้วยค่าแรงคน ค่าเวลาทีม และความเสี่ยงถ้าระบบล่มหรือโดนโจมตี

สรุป

Open Source กำลังเปลี่ยนโลกของซอฟต์แวร์จริง แต่ไม่ได้เหมาะกับทุกองค์กรในทุกสถานการณ์

สำหรับบริษัทที่มีทีมพัฒนาซอฟต์แวร์แข็งแรง Open Source เป็นเครื่องมือที่ทรงพลังมาก เพราะคุณภาพดี ฟรี และยืดหยุ่น

แต่สำหรับองค์กรทั่วไป Open Source จะคุ้มค่าก็ต่อเมื่อคุณมีคน มีระบบ และมีเครื่องมือรองรับมัน

Open Source ให้ความยืดหยุ่นและนวัตกรรม แต่ในระดับองค์กร ประโยชน์เหล่านี้จะเกิดขึ้นได้จริงก็ต่อเมื่อมีระบบบริหารจัดการและความปลอดภัยที่ดีมารองรับ การใช้ Open Source โดยไม่มีการมอนิเตอร์หรือการควบคุม อาจนำไปสู่ช่องโหว่และความเสี่ยงด้านคอมพลายแอนซ์ได้

นี่คือจุดที่แพลตฟอร์มอย่าง ManageEngine เข้ามามีบทบาทสำคัญ เพราะช่วยให้องค์กรสามารถใช้พลังของ Open Source ได้อย่างปลอดภัย ผ่านการมองเห็นระบบทั้งหมด การตรวจจับเหตุผิดปกติ การจัดการอุปกรณ์ และการควบคุมสิทธิ์ผู้ใช้ในระดับองค์กร

กล่าวได้ว่า Open source คือ เครื่องมือสร้างความคล่องตัว แต่ ManageEngine คือระบบที่ทำให้ความคล่องตัวนั้นปลอดภัย ควบคุมได้ และพร้อมใช้งานในระดับธุรกิจจริง หากคุณต้องการเห็นภาพว่าการผสาน Open Source กับการบริหารไอทีระดับองค์กรทำได้อย่างไร 

ทดลองดูว่าระบบองค์กรของคุณใช้ Open Source อย่างปลอดภัยแค่ไหน ด้วย ManageEngine Free Trial 30 วัน หรือขอ Free Demo สำหรับทีม IT

อ่านเพิ่มเติมได้ที่ : https://www.manageengine.com/th/